Ἀγαπητοί μου Πατέρες καί ἀδελφοί,
Παιδιά μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπημένα,
Ζοῦμε σὲ μιὰ ἐποχὴ γεμάτη ἀντιθέσεις. Ἐποχὴ χιλιάδων διαδικτυακῶν «φίλων», ἀλλὰ καὶ ἔντονης μοναξιᾶς. Ἐποχὴ εὔκολης προσβάσεως στὴν γνώση, ἀλλὰ καὶ κραυγαλέας ἡμιμάθειας. Ἐποχὴ κυριαρχίας τῆς Τεχνητῆς Νοημοσύνης, ἀλλὰ καὶ βαθιᾶς συναισθηματικῆς ἀνωριμότητος. Ἐποχὴ κατοχυρώσεως δικαιωμάτων καὶ ἐλευθερίας στὴν ἔκφραση κάθε ἀπόψεως, ἀλλὰ ταυτόχρονα, ἔντονου μίσους ἐναντίον ἐκείνου ποὺ πιστεύει, ἐκφράζεται ἢ ζεῖ διαφορετικὰ ἀπὸ ἐμᾶς.
Σὲ πολλὲς πτυχὲς τῆς κοινωνικῆς μας ζωῆς κυριαρχεῖ ὁ φανατισμός. Ἐκφράζεται μὲ ἐπιθετικότητα, εἰρωνεία, βεβαιότητες, ἁπλοϊκὰ καὶ βιαστικὰ συμπεράσματα καί, κυρίως, μὲ τὴν ἄρνηση νὰ ἀκουστεῖ ἡ ἀντίθετη ἄποψη. Ὁ φανατικὸς ἄνθρωπος δὲν ἀντέχει εὔκολα τὴν διαφορετικότητα. Θεωρεῖ ὡς «ἐχθρό» του τὸν διαφορετικό. Θεωρεῖ ὡς «δικούς» του ὅσους συμφωνοῦν μαζί του καὶ ἀπομακρύνει, ἀκόμη καὶ μὲ ἀπέχθεια, ὅσους διαφωνοῦν.
Ἕνας τέτοιος ἄνθρωπος, ὅμως, δὲν πληγώνει μόνο τὶς σχέσεις του μὲ τοὺς ἄλλους. Μαραζώνει καὶ ὁ ἴδιος. Δὲν ἐξελίσσεται, ἐπειδὴ εἶναι βέβαιος ὅτι ὅσα πιστεύει καὶ ὁ τρόπος μὲ τὸν ὁποῖο ἐνεργεῖ ἔχουν ἀγγίξει τὴν τελειότητα. Δὲν ἐμπλουτίζεται πνευματικά, ἐπειδὴ θεωρεῖ ὅτι κατέχει τὴν ἀλήθεια. Σταδιακὰ ἀπομονώνεται, διότι ἀκόμη καὶ μὲ τοὺς ἀνθρώπους ποὺ θεωρεῖ «δικούς» του, ἀρκεῖ μιὰ μικρὴ «διαφωνία» γιὰ νὰ τοὺς ἀποκόψει ἀπὸ τὴν ζωή του.
Κάθε συζήτηση μὲ ἕναν φανατικὸ ἄνθρωπο παύει νὰ εἶναι ἀναζήτηση καὶ μετατρέπεται σὲ «μάχη» ἐπιβολῆς, ἀπὸ τὴν ὁποία πρέπει ὁπωσδήποτε νὰ ἐξέλθει νικητής. Οἱ φράσεις «δὲν γνωρίζω», «ἴσως κάνω λάθος» ἢ «μπορεῖ νὰ εἶναι καὶ διαφορετικὰ» τοῦ εἶναι σχεδὸν ἄγνωστες. Τελικά, πέρα ἀπὸ πιεστικὸς καὶ συχνὰ προσβλητικός, γίνεται μονότονος, προβλέψιμος καὶ κουραστικός.
Ὁ φανατισμός, μπορεῖ νὰ εἶναι σήμερα ἰδιαίτερα ἐμφανής, δὲν εἶναι ὅμως μόνον φαινόμενο τῆς ἐποχῆς μας. Τὸ ἀποδεικνύει ἡ σημερινὴ περικοπὴ ἀπὸ τὴν ἐπιστολὴ τοῦ Ἀποστόλου Παύλου πρὸς τὸν μαθητή του Τίτο, τὸν ὁποῖο εἶχε ἐγκαταστήσει στὴν Κρήτη γιὰ νὰ ὀργανώσει καὶ νὰ στηρίξει τὶς νεοσύστατες χριστιανικὲς κοινότητες.
Ἡ Ἐκκλησία στὴν Κρήτη βρισκόταν ἀκόμη στὸ στάδιο τῆς ὀργανώσεως, τῆς σταθεροποιήσεως καὶ τῆς διαμορφώσεως ἑνὸς νέου τρόπου ζωῆς μέσα σὲ μιὰ κοινωνία μὲ ἰσχυρὲς εἰδωλολατρικὲς παραδόσεις. Προβλήματα, ὅμως, ὑπῆρχαν καὶ στὸ ἐσωτερικὸ τῶν χριστιανικῶν κοινοτήτων. Ὁρισμένοι χριστιανοί, ἰδιαίτερα προερχόμενοι ἀπὸ τὸν Ἰουδαϊσμό, δυσκολεύονταν νὰ κατανοήσουν τὸ ριζικὰ καινούργιο μήνυμα τοῦ Εὐαγγελίου καὶ ἐπέμεναν σὲ ζητήματα τοῦ παλαιοῦ θρησκευτικοῦ κόσμου, δημιουργῶντας ἀντιπαραθέσεις καὶ διαιρέσεις.
Ὁ Ἀπόστολος Παῦλος μιλᾶ μὲ μεγάλη αὐστηρότητα γιὰ ὁρισμένους ἀπὸ αὐτούς: «Ὑπάρχουν πολλοί, … ποὺ διδάσκουν ψεύτικα πράγματα ἐξαπατῶντας τοὺς ἀνθρώπους. Αὐτοὺς πρέπει κανεὶς νὰ τοὺς ἀποστομώνει, γιατί γκρεμίζουν σπίτια ὁλόκληρα, διδάσκοντας πράγματα ποὺ δὲν πρέπει» (Τίτ. 1:10). Γι’ αὐτὸ ὁ Παῦλος συμβουλεύει τον Τίτο: «Ἀπὸ τὸ ἄλλο μέρος, νὰ ἀποφεύγεις τὶς ἀνόητες ἀναζητήσεις σὲ γενεαλογικοὺς καταλόγους, τὶς φιλονικίες καὶ τὶς διαμάχες γύρω ἀπὸ τὶς διατάξεις τοῦ ἰουδαϊκοῦ νόμου, γιατί ὅλα αὐτὰ εἶναι ἀνώφελα καὶ μάταια» (3:9).
Καὶ συνεχίζει: «Αἱρετικὸν ἄνθρωπον μετὰ μίαν καὶ δευτέραν νουθεσίαν παραιτοῦ» (3:10). Τὸν ἄνθρωπο, δηλαδή, ποὺ ἐπιμένει σὲ διαιρετικὴ καὶ πλανερὴ στάση, συμβούλεψέ τον μία καὶ δύο φορὲς· ἂν δὲν ἀκούσει, ἀπομακρύνσου ἀπὸ αὐτὴ τὴν διαμάχη.
Πόσο ἔμπειρος γνώστης τῆς ἀνθρώπινης καρδιᾶς εἶναι ὁ Ἀπόστολος Παῦλος! Γνωρίζει ὅτι πολλὲς συζητήσεις μπορεῖ νὰ ξεκινοῦν μὲ τὴν καλὴ πρόθεση τῆς ἀναζητήσεως τῆς ἀλήθειας καὶ τῆς πνευματικῆς ὠφέλειας. Ὁ φανατισμός, ὅμως, μπορεῖ νὰ ἀλλάξει τὸν σκοπό τους. Ἡ ἀναζήτηση μετατρέπεται σὲ ἀντιπαράθεση, ἡ ἀντιπαράθεση σὲ μάχη καὶ τελικὸς στόχος γίνεται ἡ ἐπικράτηση τοῦ ἑνὸς ἀπέναντι στὸν ἄλλον. Τὸ ἀποτέλεσμα δὲν εἶναι πνευματικὴ ὠφέλεια, ἀλλὰ ἡ ἀναζωπύρωση τῶν παθῶν, ἡ ψυχικὴ βλάβη καὶ ψύχρανση τῶν ἀνθρωπίνων σχέσεων.
Πόσες τέτοιες συζητήσεις δὲν γίνονται καὶ σήμερα, ἐντός καὶ ἐκτός τῆς Ἐκκλησίας! Προβάλλονται ἐπιχειρήματα καὶ ἀντεπιχειρήματα, ἔντονες ἀντιπαραθέσεις, τεκμήρια δῆθεν ἀκράδαντα καὶ ἀποδείξεις ἀναμφισβήτητες, μὲ προκάλυμμα τὴν ἀναζήτηση τῆς ἀλήθειας, ἀλλὰ συχνὰ διαθέτουν βαθύτερο ὑπόβαθρο τὴν ἀνάγκη τῆς ἐγωιστικῆς ἐπιβεβαιώσεως. Τέτοιες συζητήσεις χαρακτηρίζει ὁ Ἀπόστολος «ἀνωφελεῖς καὶ ματαίας», ἀφοῦ, στὴν πραγματικότητα δὲν πρόκειται γιὰ καλοπροαίρετες σύν-ἀναζητήσεις τῆς ἀλήθειας, ἀλλὰ γιὰ φανατισμένους μονολόγους ποὺ δὲν ὁδηγοῦν πουθενά.
Πρέπει, λοιπόν, νὰ σιωποῦμε μπροστὰ στὴν πλάνη; Ὄχι. Ἡ Ἐκκλησία δὲν καλεῖται νὰ συμβιβαστεῖ σὲ θέματα πίστεως. Οὔτε ἡ σταθερότητα στὴν ἀλήθεια τῆς Ὀρθόδοξης διδασκαλίας ἀποτελεῖ φανατισμό. Τὸ πρόβλημα ἀρχίζει ὅταν ἡ ὑπεράσπιση τῆς ἀλήθειας ἀπογυμνώνεται ἀπὸ τὴν ἀγάπη, τὴν διάκριση, τὴν πραότητα καὶ τὸ νηφάλιο ἐκκλησιαστικὸ ἦθος.
Καὶ ἐδῶ βρίσκεται ἡ σοφία τοῦ Ἀποστόλου: Δὲν ἀφήνει τόν Τίτο ἐγκλωβισμένο στὶς μάταιες ἀντιπαραθέσεις. Τοῦ δείχνει ἕναν ἄλλο δρόμο. Ἀφοῦ τοῦ ὑπενθυμίζει τὴν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου, τὸν καλεῖ νὰ τὴν ἐπιβεβαιώνει μὲ τὴν ζωὴ καὶ τὴν συμπεριφορά του. Ἀντὶ λοιπὸν οἱ Χριστιανοὶ νά ἀναλώνονται σὲ μάταιες συζητήσεις, «…νὰ μὴν κακολογοῦν κανένα, νὰ εἶναι εἰρηνικοί, ἀνεξίκακοι, νὰ δείχνουν σὲ κάθε περίσταση πραότητα πρὸς ὅλους τοὺς ἀνθρώπους καὶ νὰ πρωτοστατοῦν σὲ καλὰ ἔργα» (3:2, 14). Καὶ συμπληρώνει: «Αὐτὰ εἶναι τὰ ἀληθινὰ καλὰ καὶ τὰ χρήσιμα στοὺς ἀνθρώπους» (3:8).
Ἀδελφοί μου,
Αὐτὸ εἶναι ἴσως τὸ μεγάλο μήνυμα τῆς σημερινῆς περικοπῆς. Ὅσο περισσότερο ἡ πίστη ἀπομακρύνεται ἀπὸ τὴν Ἀλήθεια καί τήν ἀγάπη, τόσο περισσότερο κινδυνεύει ἡ ὑπεράσπιση τῆς ἀλήθειας νὰ μετατραπεῖ σὲ ἐπιθετικότητα καὶ νὰ φέρει τὰ ἀντίθετα ἀπὸ τὰ ἐπιδιωκόμενα ἀποτελέσματα.
Οἱ ἄνθρωποι ποὺ προσέρχονται στὴν Ἐκκλησία δὲν τὸ πράττουν μόνο γιὰ νὰ λάβουν ἀπαντήσεις σὲ λογικὰ ἐρωτήματα. Ἔρχονται, κυρίως, γιὰ νὰ βροῦν ἀδελφικὲς σχέσεις, νὰ θεραπεύσουν πληγές, νὰ συναντήσουν ἀνθρώπους ποὺ μποροῦν νὰ τοὺς ἀκούσουν καὶ νὰ τοὺς ἀγαπήσουν χωρίς ἀντάλλαγμα. Ἡ Ἐκκλησία παραμένει σταθερὴ καὶ ἀδιαπραγμάτευτη στὶς δογματικές της ἀλήθειες. Τὶς φανερώνει ὅμως μέσα ἀπὸ ἕνα ἦθος ποὺ πηγάζει ἀπὸ τὴν ζωὴ καὶ τὸ παράδειγμα τοῦ Ἰησοῦ Χριστοῦ, ὁ Ὁποῖος πρῶτος «φανέρωσε τὴν καλοσύνη καὶ τὴν ἀγάπη Του στοὺς ἀνθρώπους» (3:4).
Αὐτὸ ὑπῆρξε καὶ ἡ δύναμη τῆς πρώτης Ἐκκλησίας. Πρὶν ἀκόμη διατυπωθεῖ μὲ ἀκρίβεια ὁλόκληρη ἡ δογματική της διδασκαλία, τὸ Εὐαγγέλιο, πρὶν κἂν διαμορφωθεῖ ὅπως τὸ ἔχουμε σήμερα, φανερωνόταν μέσα ἀπὸ τὴν ζωὴ τῶν Χριστιανῶν: τὴν ἀγάπη, τὴν ἀδελφοσύνη, τὴν εὐγένεια, τὸν σεβασμὸ πρὸς κάθε ἄνθρωπο, τὴν κοινὴ ζωὴ καὶ τὴν προσήλωση στὸ πρόσωπο τοῦ Χριστοῦ.
Αὐτὴ πρέπει νὰ εἶναι καὶ σήμερα ἡ δύναμη τοῦ ἐκκλησιαστικοῦ λόγου καὶ τῆς ἐξόδου μας πρὸς ἕναν κόσμο γεμᾶτο φανατισμό, ρηχὲς σχέσεις καὶ ἰσχυρογνωμοσύνη.
Ἂς ἑνώσουμε, λοιπόν, τὴν βαθιὰ καὶ ἀνόθευτη πίστη μας μὲ τὴν ἀγάπη μεταξύ μας καὶ μὲ τὴν ἔμπρακτη προσφορὰ πρὸς ὁλόκληρη τὴν κοινωνία. Ὁ κόσμος δὲν ἔχει ἀνάγκη ἀπὸ περισσότερες μάχες γιὰ τὴν ἀλήθεια. Ἔχει ἀνάγκη νὰ δεῖ τὴν ἀλήθεια τοῦ Εὐαγγελίου νὰ μετατρέπεται σὲ ἔμπρακτη καί ἀνιδιοτελῆ ἀγάπη.
Μὴν ἔχουμε καμιὰ ἀμφιβολία: Αὐτὸς εἶναι ὁ δρόμος γιὰ νὰ βρεῖ τὸ Εὐαγγέλιο τὸν δρόμο πρὸς τὴν ἀνθρώπινη καρδιά. Καὶ αὐτὴ εἶναι ἴσως ἡ μεγαλύτερη εὐεργεσία ποὺ μποροῦμε σήμερα νὰ προσφέρουμε στὸν σύγχρονο ἄνθρωπο: νὰ συναντήσει, μέσα στὴν Ἐκκλησία, ὄχι ἕναν ἀκόμη χῶρο ἀντιπαραθέσεως, ἀλλὰ ἕναν τόπο ἀλήθειας, ἀγάπης καὶ αὐθεντικῆς κοινωνίας. Ἀμήν.
Μὲ ὅλη μου τὴν πατρικὴ ἀγάπη,
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ
+ Ο ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ
