Ἡ Κυριακὴ τῶν Βαΐων σηματοδοτεῖ τὸ τέλος τῆς περιόδου τῆς δημόσιας δράσεως τοῦ Ἐνανθρωπήσαντος Κυρίου μας, κατὰ τὴν ὁποία κυριαρχοῦσαν τὸ κήρυγμα καὶ τὰ θαύματα ποὺ ἐπετέλεσε. Σηματοδοτεῖ, ὅμως, καὶ τὴν ἀπαρχὴ τῆς τελικῆς φάσης τοῦ σχεδίου τῆς Θείας Οἰκονομίας, κατὰ τὴν ὁποία ὁ λόγος σταδιακὰ ὑποχωρεῖ, γιὰ νὰ δώσει τὴν θέση του στὸ ζωντανὸ «κήρυγμα» τῶν Θείων Παθῶν, μὲ ἀποκορύφωμα τὴ Σταύρωση καὶ τὴν Ἀνάσταση.
Ξεκινᾶ σήμερα ἡ περίοδος τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Ἑβδομάδος, κατὰ τὴν ὁποία καλούμαστε νὰ προσεγγίσουμε τὴν κορυφαία πράξη τῆς ἄπειρης ἀγάπης τοῦ Θεοῦ γιὰ τὸν ἄνθρωπο. Ὄχι μὲ τὴ λογικὴ τῶν λέξεων, ἀλλὰ μὲ τὴ γλῶσσα τῆς καρδιᾶς· ὄχι μὲ τὴν περιγραφή, ἀλλὰ μὲ τὴ συμμετοχὴ· ὄχι μὲ τὴν ἀνάλυση, ἀλλὰ μὲ τὴ μέθεξη. Σήμερα, ὁ Κύριος εἰσέρχεται στὸν πνευματικὸ χωροχρόνο τῆς ἀποκαλύψεως τῆς δόξης Του. Μιᾶς δόξας ἀντίθετης ἀπὸ ἐκείνη τοῦ κόσμου τούτου, συνδεδεμένης μὲ τὴ θυσία, ἡ ὁποία θὰ μᾶς ὁδηγήσει στὸν πνευματικὸ θρίαμβο τῆς Ἀναστάσεως.
«Εὐλογημένος ὁ ἐρχόμενος ἐν ὀνόματι Κυρίου»
Ἀπὸ αὐτὴ τὴν ἰαχὴ δονοῦνται σήμερα οἱ δρόμοι τῆς Ἱερουσαλήμ. Ὁ προαιώνιος πόθος ὁλόκληρου τοῦ ἀνθρωπίνου γένους γιὰ ἐλευθερία ἀπὸ τὴν τυραννία τῶν ἰσχυρῶν τοῦ κόσμου, καθὼς καὶ τὸ ὅραμα γιὰ ἕναν κόσμο δικαιότερο καὶ φωτεινότερο, φλογίζουν τὶς καρδιές των Ἱεροσολυμιτῶν ποὺ ὑποδέχονται τὸν Μεσσία. Σὲ λίγο, ὅμως, θὰ ἀποκαλυφθεῖ μιὰ ἀλήθεια ποὺ οἱ πολλοὶ δὲν θὰ ἀντέξουν: Ἡ ἀλήθεια τῆς θυσίας ὡς τοῦ μοναδικοῦ δρόμου ποὺ ὁδηγεῖ πρὸς τὴν ἀληθινὴ ἐλευθερία καὶ τὴν ὄντως ζωή.
Γιὰ τὴν ὀρθόδοξη πίστη μας, ἡ σημερινὴ ἡμέρα δὲν εἶναι ἁπλῶς μιὰ ἱστορικὴ ἀνάμνηση, ἀλλὰ ἡ ἀπαρχὴ μιᾶς πορείας πρὸς τὸ Φῶς. Μιᾶς πορείας ποὺ ξεκινᾶ μὲ τὰ βάϊα τοῦ θριάμβου καὶ ὁλοκληρώνεται μὲ τὴ δόξα τῆς Ἀναστάσεως, ἀφοῦ πρῶτα διέλθει μέσα ἀπὸ τὸ ζωηφόρο σκοτάδι τοῦ Γολγοθᾶ. Γιὰ ἐμᾶς ὅμως, τοὺς κατοίκους τῆς Αἰτωλοακαρνανίας καὶ ἰδιαίτερα τῆς Ἱερῆς Πόλεως τοῦ Μεσολογγίου, τὸ χαρμόσυνο γεγονὸς τῆς Εἰσόδου τοῦ Κυρίου στὰ Ἱεροσόλυμα συνδέεται ἄρρηκτα μὲ μιὰ ἄλλη, συγκλονιστικὴ «εἴσοδο»: τὴν εἴσοδο τῶν ἡρωικῶν «Ἐλευθέρων Πολιορκημένων» στὸ πάνθεον τῶν ἡρώων καὶ στὴν ἐπικράτεια τῆς αἰωνιότητας. Αὐτὸς εἶναι ὁ δρόμος τῆς θυσίας ποὺ ἐπέλεξαν οἱ πρόγονοί μας ἐκείνη τὴν τραγικὴ καὶ ἀπόκοσμη νύχτα, ξημερώνοντας Κυριακὴ τῶν Βαΐων τοῦ 1826. Μιὰ Ἔξοδος ποὺ μετατράπηκε σὲ Εἴσοδο στὴν ἀθανασία, ἀποδεικνύοντας πὼς ὁ δρόμος πρὸς τὴν ἀνάσταση περνᾶ ἀναπόφευκτα μέσα ἀπὸ τὸν προσωπικὸ καὶ συλλογικό μας Σταυρό. Γιὰ τὸν λόγο αὐτό, τὸ σημερινὸ κήρυγμα δὲν ἀποτελεῖ μιὰ ἁπλῆ ἑρμηνεία μιᾶς Εὐαγγελικῆς περικοπῆς. Σήμερα ἡ ψυχή μας καλεῖται νὰ συνταξιδέψει μὲ μιὰ ἱστορία ποὺ ὑπερβαίνει τὰ ὅρια τοῦ χρόνου καὶ τοῦ τόπου· μιὰ ἱστορία πού, διακόσια χρόνια μετά, παραμένει ζωντανή, πλήρης καὶ ἀκλόνητη. Προβάλλει ὡς μιὰ κορυφὴ ποὺ στέκεται ὄρθια μέσα στὸ αἰώνιο κῦμα τῆς μνήμης, καθὼς τιμοῦμε μὲ κατάνυξη τὴ συμπλήρωση διακοσίων ἐτῶν ἀπὸ τὴν Ἔξοδο τῶν Ἐλευθέρων Πολιορκημένων.
Αὐτὴ ἡ σύμπτωση τῆς Κυριακῆς τῶν Βαΐων τοῦ 1826 μὲ τὴ σημερινή, ἂς γίνει γιὰ ὅλους μας ἀφορμὴ πνευματικῆς ἀφύπνισης. Ἂς διδαχθοῦμε ἀπὸ τὸ παράδειγμα τῶν προγόνων μας, οἱ ὁποῖοι μετέτρεψαν τὴν ἐπίγεια ἧττα σὲ οὐράνιο θρίαμβο, καὶ ἂς ἀκολουθήσουμε τὸν Κύριο στὴ δική Του πορεία πρὸς τὸ Πάθος, γνωρίζοντας πὼς μόνο μέσα ἀπὸ τὴν αὐτοθυσία καὶ τὴν πίστη ἀνατέλλει τὸ ἀνέσπερο Φῶς τῆς Ἐλευθερίας καὶ τῆς Ἀναστάσεως Τίποτε ἀπὸ αὐτοὺς τοὺς δύο αἰῶνες δὲν κατάφερε νὰ μειώσει τὸ βάρος, τὴν ἔνταση ἢ τὴν ἀγριότητα τῆς στιγμῆς, καθὼς τὸ Μεσολόγγι δὲν ἔγινε ποτὲ παρελθόν, ἀλλὰ παρέμεινε πάντα μέτρο, κορυφή, ὅριο ποὺ δὲν ὑπερβαίνεται, διότι ἤδη ξεπεράστηκε μὲτὴν δύναμη τῆς ἀνθρωπίνης ψυχῆς καὶ τῆς συλλογικῆς θελήσεως.
«Ἡ μεγαλοσύνη στὰ ἔθνη δὲν μετριέται μὲ τὸ στρέμμα· μὲ τῆς καρδιᾶς τὸ πύρωμα μετριέται καὶ μὲ τὸ αἷμα.» ὅπως τονίζει ὁ Κωστῆς Παλαμᾶς. Καὶ ἐδῶ, στὸ Μεσολόγγι, ἡ καρδιὰ ἔφτασε σὲ αὐτὸ τὸ ἀπόλυτο πύρωμα. Καθὼς ἡ πολιορκία ἔκλεινε τὸν ὁρίζοντα, ἡ πείνα βάραινε τὰ σώματα καὶ ὁ χρόνος φαινόταν νὰ τελειώνει, μέσα ἀκριβῶς σὲ αὐτὴ τὴν στένωση, ἐκφράστηκε τὸ ἀνείπωτο. Ἡ Ἀπόφαση τῆς Ἐξόδου δὲν ἦταν ἁπλῶς μιὰ ἐπιλογή, ἀλλὰ μιὰ ἔκρηξη ὑπάρξεως ποὺ ὅριζε τὴν ἴδια τήν μοίρα ὅσων στάθηκαν ἐκεῖ. Τὸ Μεσολόγγι δὲν λύγισε, δὲν σιώπησε καὶ δὲν ὑπολόγισε, ἀλλὰ συγκεντρώθηκε μὲ μιὰ ἀκέραια δύναμη ποὺ γνώριζε, ὅτι ἡ ἱστορία κορυφώνεται σὲ στιγμές, ὅπου ἡ ἔνταση ξεπερνᾶ κάθε περιγραφὴ καὶ τότε ἡ στιγμὴ αὐτή, ἔγινε πράξη.
Ἔξοδος!
Ὄχι ὡς φυγή, ἀλλὰ ὡς κορύφωση ὑπάρξεως καὶ τόλμης ποὺ σφράγισε τὸ μέλλον καὶ καθόρισε τὴν ἔννοια τοῦ θριάμβου. «Σὲ γνωρίζω ἀπὸ τὴν κόψη τοῦ σπαθιοῦ τὴν τρομερή…» γράφει στὸνὝμνο εἰς τὴν Ἐλευθερία ὁ Διονύσιος Σολωμός. Καὶ ἡ κόψη ἐκείνη, τὴν νύχτα τῆςἘξόδου, δὲν ἦταν μόνο ὅπλο· ἦταν ἡ ἀπόφαση, ἡ ψυχή, ἡ φωτιὰ ποὺ ἄναψε μέσα στὰ σώματα καὶ μεταμόρφωσε τὸν φόβο σὲ ὑπέρβαση, ὁδηγῶντας τοὺς ἀγωνιστὲς μέσα στὴν νύχτα, ὄχι γιὰ νὰ σωθοῦν, ἀλλὰ γιὰ νὰ ὑψωθοῦν καὶ νὰ καταγραφοῦν στὴν αἰωνιότητα. Κάθε τους βῆμα ἀποτελεῖ κραυγή, κάθε τους κίνηση ἀπόφαση, κάθε στιγμή, αἰῶνας. Οἱ πύλες ἄνοιξαν καὶ μαζὶ τους ἄνοιξε τὸ ἀδύνατο, ἄνοιξε τὸ ὅριο καὶ τὸ ὅριο καταργήθηκε. Οἱ μορφὲς ξεχύθηκαν μέσα στὸ σκοτάδι μὲ τὴν ἀποφασιστικότητα νὰ ὑπερβοῦν τὸν φόβο καὶ νὰ ὑψώσουν τὸ μέτρο τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς, ἐνῷ τὸ Μεσολόγγι, μέσα ἀπὸ τὴν σιωπὴ καὶ τὸν πόνο, ἀναδείχθηκε, ὄχι μόνο ὡς μια ἁπλή πόλη ἀλλὰ ὡς σημεῖο ἀναφορᾶς, ὡς ἄξονας στηρίξεως τῶν πανανθρωπίνων ἰδανικῶν, ὡς κορυφὴ τοῦ ἀνθρωπίνου πνεύματος ποὺ δὲν τὴν προσεγγίζει ἡ φθορὰ καὶ ὡς μέτρο ποὺ κρίνει τὴν μετριότητα καὶ τὸν συμβιβασμό.
Ἐκεῖ, στὸ «Ἁλωνάκι τῆς Λευτεριᾶς», ἡ ἱστορία δὲν ξεθωριάζει, ἀλλά, χρόνο μὲ τὸν χρόνο, αἰῶνα μὲ τὸν αἰῶνα, ἀκτινοβολεῖ ὅλο καὶ περισσότερο. Διακόσια χρόνια μετὰ δὲν ἔμειναν τὰ τείχη, δὲν ἔμειναν οἱ μορφὲς· ἔμεινε τὸ μέγεθος, μιὰ πόλη ποὺ περικυκλώθηκε καὶ ἔγινε ἀπέραντη, μιὰ κοινότητα ποὺ ἐξαντλήθηκε καὶ ἔγινε ἀκατάλυτη. Οἱ ἄνθρωποι ἐκείνης τῆς νύχτας δὲν καταγράφηκαν ὡς ἡττημένοι. Δὲν ἐντάχθηκαν στὴν κατηγορία τῶν ὑποταγμένων. Καταγράφηκαν ὡς ἐκεῖνοι ποὺ ὅρισαν οἱ ἴδιοι τὸ τέλος τους καὶ μὲ αὐτὸν τὸν τρόπο, καθόρισαν μιὰ ἀρχὴ ποὺ δὲν ἔσβησε. Τὸ Μεσολόγγι δὲν συνδέθηκε μὲ τὴν πτώση του. Συνδέθηκε μὲ τὴν κορύφωσή του. «Τ’ ἅρματα δὲν τὰ σήκωσαν γιὰ νὰ τὰ παραδώσουν». Κι ἔτσι, τίποτε δὲν παραδόθηκε· ὅλα ἀνυψώθηκαν, ὅλα μεταμορφώθηκαν, ὅλα ἔγιναν φλόγα. Φλόγα ἀκέραιη, ἀδάμαστη καὶ αἰώνια, ποὺ δὲν τελειώνει, δὲν σιωπᾶ, δὲν γίνεται νὰ σβήσει.
Ὁ ἀχὸς ἀπὸ τὸ Μεσολόγγι δὲν ἔχει σιγήσει ποτέ. Δὲν πρόκειται νὰ σιγήσει. Ἂν διατηρήσουμε τὶς καρδιές μας ἀνοιχτὲς καὶ τὶς ψυχές μας ἁγνές, θὰ τὸν ἀκούσουμε σὰν πένθιμη καμπάνα ποὺ βυθίζεται στὰ βάθη τῆς ἱστορίας ἢ σὰν ἐγερτήριο σάλπισμα ποὺ ξυπνᾶ τὴν τόλμη μας. Ἀφήνουμε τὸν ἄνεμο νὰ μᾶς φέρει τὴν ἁρμύρα τῆς λιμνοθάλασσας, τὰ μάτια μας νὰ χαθοῦν στὰ ἀνοιχτὰ νερά καὶ νιώθουμε τὴν ἱστορία νὰ μᾶς περιβάλλει, νὰ μᾶς ἀνασαίνει, νὰ μᾶς καλεῖ νὰ τὴν κατανοήσουμε. Ἀκοῦμε τὰ κανόνια νὰ βροντοφωνάζουν τὴν ἀντίσταση, τὰ ντουφέκια νὰ σπᾶνε τὴν σιωπὴ τῆς νύχτας, τὶς κραυγές των Ἐξοδιτῶν νὰ ἀντηχοῦν σὰν προσευχή. Δὲν ὑπάρχει φόβος ἐδῶ. Μένουμε καὶ κοιτάζουμε στὰ μάτια τὴν Ἐλευθερία, νιώθουμε τὸ βάρος καὶ τὴ γλυκύτητα τῆς θυσίας.
Συναντᾶμε ξανὰ καὶ ξανὰ τὶς μορφὲς τῶν μαρτύρων καὶ τῶν ἡρώων, τοῦ Ἐπισκόπου Ρωγῶν Ἰωσήφ, τοῦ Μαρτυρικοῦ καὶ Ἡρωικοῦ Ἀρχιερέα, νὰ προσκαλεῖ τοὺς ἀγωνιστὲς στὴν τελευταία Θεία Μετάληψη καὶ νὰ σιγοψέλνει: «Τοῦ Δείπνου σου τοῦ Μυστικοῦ». Τὶς μάνες νὰ σφίγγουν στὴν ἀγκαλιά τους τὰ παιδιὰ καὶ τοὺς ἀγωνιστές, ἐξαθλιωμένους, σκιὲς τοῦ ἑαυτοῦ τους ἀπὸ τὴν πείνα, νὰ ὑψώνουν τὰ σπαθιὰ μὲ βλέμμα ἀποφασισμένο καὶ καρδιὰ ποὺ φλέγεται. Κάθε πέτρα, κάθε κύμα, κάθε βῆμα στὴν γῆ αὐτή, κρατᾶ τὴν μνήμη τῶν γενναίων, τῆς ἐλπίδος καὶ τῆς ἀντοχῆς. Καὶ καθὼς ἡ ἄνοιξη λούζει τὴν λιμνοθάλασσα μὲ φῶς, καθὼς τὸν νερὸ ἀντανακλᾶ τὸν Ἥλιο σὰν ὑγρὴ φλόγα, καταλαβαίνουμε ὅτι τὸ Μεσολόγγι ζεῖ.
Ζεῖ στὰ τραγούδια ποὺ ψιθυρίζουν οἱ καλαμιές, στὰ βλέμματα ποὺ συναντοῦν τὰ δικά μας, στὶς καρδιὲς ποὺ δὲν ξεχνοῦν ποτέ. Ζεῖ σὰν ὑπόσχεση ὅτι ἡ Ἐλευθερία δὲν πεθαίνει· περπατᾶ μαζί μας, συνοδεύει κάθε ἀναπνοή μας, κάθε βῆμα στὸν δρόμο τῆς ἱστορίας.
Ἡ κολυμβήθρα τοῦ Γένους ἡ Ἱερά, δὲν βρίσκεται μέσα στὸν χρόνο· ὁ χρόνος συντρίβεται πάνω της, σὰν κῦμα σὲ βράχο, σὰν φθορὰ σὲ αἰωνιότητα, καὶ ἡ πληγὴ ποὺ ἄφησε δὲν εἶναι πτώση ἀλλὰ φῶς. Φῶς ποὺ λάμπει, καθάρια Ρωμιοσύνη ποὺ φωτίζει καὶ δὲν σβήνει, γιατί ἐδῶ δὲν ὑπάρχει ἁπλῶς τόπος, χῶμα καὶ νερὸ ἀλλὰ ὕψος. Ἐκεῖ ὅπου ὁ ἄνθρωπος ὑπερβαίνει τὸν ἑαυτό του καὶ δὲν ἐπιστρέφει ποτὲ ὅπως ἦταν πρίν. Ἡ σημερινὴ ἡμέρα ἀναγνωρίζει καὶ τιμᾶ τὴν Ἱερὰ Πόλη τοῦ Μεσολογγίου. Στέκεται μὲ σιωπὴ μπροστὰ στὸ μεγαλεῖο της, σεβόμενη τὸν πόνο, τὴν ἀντοχὴ καὶ τὴν αὐταπάρνηση τῶν προγόνων της. Μέσα σ’ αὐτὴ τὴν σιωπὴ ἀναδύεται ὁ ἀδούλωτοςκαὶ ὑπερήφανος χαρακτῆραςτοῦ Μεσολογγίου, ποὺ μὲ θάρρος ὑπερασπίστηκε τὶς ἀξίες τῆς ἐλευθερίας καὶ τῆς ἀνθρώπινης ἀξιοπρέπειας, ἀφήνοντας παρακαταθήκη γιὰ τὶς ἑπόμενες γενιές.
Ἰδιαιτέρως δέ, μὲ αἰσθήματα χαρᾶς καὶ εὐλαβείας ἀναμένουμε τὴν παρουσία τῆς Αὐτοῦ Μακαριότητος, τοῦ Ἀρχιεπισκόπου Ἀθηνῶν καὶ πάσης Ἑλλάδος κ. Ἱερωνύμου, ἡ ὁποία θὰ προσδώσει ξεχωριστὴ λαμπρότητα καὶ πνευματικὴ πληρότητα στὶς λατρευτικὲς ἐκδηλώσεις ἐπὶ τῇ ἐπετείῳ τῶν διακοσίων ἐτῶν ἀπὸ τὴνἜξοδο τοῦ Μεσολογγίου. Ὅ,τι ἔγινε φλόγα , δὲν γίνεται στάχτη. Διότι, ἡ φλόγα τοῦ πνεύματος καὶ τοῦ ἡρωισμοῦ δὲν κατακαίει ἀλλὰ φωτίζει. Καὶ αὐτὴ ἡ φλόγα εἶναι τὸ Μεσολόγγι. Ἕνα μέγεθος ποὺ δὲν ἐλαττώνεται, ποὺ δὲν σβήνει, ποὺ παραμένει ἀκλόνητο καὶ αἰώνιο. Ἕνας θρίαμβος. Ὄχι θρίαμβος ἰσχύος, ἀλλὰ θρίαμβος ψυχῆς, ὄχι θρίαμβος ἐκβάσεως, ἀλλὰ θρίαμβος ὑπάρξεως ποὺ δὲν ἀναπαύεται ποτέ, ποὺ δὲν ἀφήνει τὸν χρόνο νὰ τὸν ἀγγίξει καὶ ποὺ μᾶς καλεῖ, νὰ σταθοῦμε ὄρθιοι καὶ νὰ νιώσουμε τὴν δύναμη τῆς ἀνθρώπινης ψυχῆς σὲ ὅλο της τὸ μεγαλεῖο. Στεκόμαστε μεγαλόπρεπα καὶ ὑπερήφανα ὡς Ἕλληνες καὶ ὡς Ὀρθόδοξοι Χριστιανοί. Ἡ ταυτότητά μας τροφοδοτεῖται διαρκῶς ἀπὸ τὴν πίστη μας στὸν Ἀναστημένο Χριστὸ καὶ ἀπὸ τὸν ἡρωισμὸ τῶν προγόνων μας, οἱ ὁποῖοι, ἔχοντας ἀναπόσπαστους δεσμοὺς μὲ τὴν Ὀρθόδοξη πίστη, προτίμησαν τὸν δρόμο τῆς θυσίας ἀπὸ τὴν ὑποταγὴ καὶ τὸν συμβιβασμό.
Ἀδελφοί μου,
Αὐτῶν τῶν προγόνων μας, τῶν ἁγίων τῆς ἱστορίας, τὴν μνήμη ἂς τιμήσουμε σήμερα μὲ δάφνες θριάμβου καὶ ἂς βρεθοῦμε ἀντάξιοι τῆς ἱερᾶς παρακαταθήκης τους.
Μὲ ὅλη μου τὴν πατρικὴ ἀγάπη,
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΑΣ
† Ο ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ
