Ἀγαπητοί μου Πατέρες καί ἀδελφοί,
Παιδιά μου ἐν Κυρίῳ ἀγαπημένα,
Δεύτερη Κυριακὴ τῆς Ἁγίας καὶ Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς σήμερα καὶ ἡ Ἐκκλησία μας θυμᾶται καὶ τιμᾶ τὸν μεγάλο Ἅγιο καὶ κορυφαῖο Πατέρα τῆς Ἐκκλησίας μας, Γρηγόριο τὸν Παλαμᾶ. Εἶναι αὐτός, ὁ ὁποῖος ἀνακεφαλαίωσε ὅλη τὴν ὀρθόδοξη θεολογία καὶ τεκμηρίωσε μὲ τὸν λόγο, ἀλλὰ κυρίως μὲ τὴν ἁγιότητά του, τὴν διαρκῶς παροῦσα ἄκτιστη ἐνέργεια τοῦ Τριαδικοῦ Θεοῦ, ἡ ὁποία, ὡς φῶς λαμπρύνει τὸν πνευματικὸ ἀγωνιστὴ καὶ τὸν ὁδηγεῖ στὴ θέωση.
Τὴν περασμένη Κυριακή, τὴν Κυριακὴ τῆς Ὀρθοδοξίας, ἡ ὁποία ἀποτελεῖ καὶ ἡμέρα ἀνάμνησης τῆς ἀναστήλωσης τῶν ἱερῶν εἰκόνων, διατρανώθηκε ἡ πίστη μας πὼς ὁ ἄναρχος καὶ ἀπερίγραπτος Θεὸς ἔλαβε ὄντως ἀνθρώπου μορφή, τὴν ὁποίαν ἀξιωθήκαμε νὰ εἰκονογραφοῦμε καὶ νὰ τιμοῦμε μέσῳ τῆς προσκύνησης τῶν ἱερῶν εἰκόνων. Σήμερα, μέσῳ τῆς διδασκαλίας τοῦ Ἁγίου Γρηγορίου τοῦ Παλαμᾶ, διατρανώνεται ἡ πίστη μας πὼς ἡ Χάρις τοῦ Θεοῦ βρίσκεται διαρκῶς ἀνάμεσα μας, προσφέρεται ἀφειδώλευτα μέσῳ τῶν Ἱερῶν Μυστηρίων καὶ καρποφορεῖ πλουσιοπάροχα στὶς καρδιὲς ἐκείνων ποὺ ἔχουν στραφεῖ ὁλοκληρωτικὰ πρὸς τὸν Κύριο μας, Ἰησοῦ Χριστό. Καὶ μεγαλύτερη ἀπόδειξη τῆς ἀλήθειας αὐτῆς δὲν ὑπάρχει ἀπὸ ἐκείνη τοῦ Μυστηρίου τῆς Θείας Εὐχαριστίας.
Ἰδιαίτερα κατὰ τὴ στιγμὴ τῆς Ἁγίας Ἀναφορᾶς, δηλαδὴ κατὰ τὴ στιγμὴ ἐκείνη, ὅπου ὁ ἄρτος καὶ ὁ οἶνος εἶναι ἕτοιμα νὰ μεταβληθοῦν σὲ Σῶμα καὶ Αἷμα Χριστοῦ, ἡ αἴσθηση τῆς παρουσίας τοῦ ἴδιου τοῦ Κυρίου κορυφώνεται. Ἔχει προηγηθεῖ ὁ τρισάγιος ὕμνος, τὸ «Ἅγιος, Ἅγιος, Ἅγιος Κύριος Σαβαώθ», κατὰ τὴ διάρκεια τοῦ ὁποίου, Ἄγγελοι καὶ Ἀρχάγγελοι ὑμνοῦν καὶ δοξολογοῦν τὸν παντοδύναμο Θεό. Μὲ τὴ συναίσθηση αὐτῆς τῆς οὐράνιας πραγματικότητας, ὁ ἱερέας ἀπευθύνεται μὲ δέος πρὸς τὸν Θεὸ καὶ λέει:
«Μαζὶ μὲ αὐτὲς τὶς ἅγιες δυνάμεις καὶ ἐμεῖς, Δέσποτα φιλάνθρωπε, μεγαλόφωνα λέμε· Ἅγιος εἶσαι καὶ πανάγιος, ἐσὺ καὶ ὁ μονογενὴς Υἱός σου καὶ τὸ Ἅγιο Πνεῦμα σου· Ἅγιος εἶσαι καὶ πανάγιος καὶ μεγαλόπρεπης εἶναι ἡ δόξα σου· ἐσύ, ποὺ τόσο ἀγάπησες τὸν κόσμο σου, ὥστε νὰ δώσεις τὸν μονογενῆ σου Υἱό, γιὰ νὰ μὴ χαθεῖ κανένας ποὺ πιστεύει σ᾿ αὐτόν, ἀλλὰ νὰ ἔχει αἰώνια ζωή».
Ὁ χρόνος, ὅπως τὸν γνωρίζουμε, ἔχει πλέον καταργηθεῖ. Ὁ Ἅγιος Νικόλαος ὁ Καβάσιλας, στὴν ἑρμηνεία του γιὰ τὴ Θεία Λειτουργία, μᾶς τὸ λέει ξεκάθαρα: Αὐτὸ ποὺ πραγματοποιεῖται αὐτὴ τὴ στιγμὴ πάνω στὴν Ἁγία Τράπεζα δὲν εἶναι μιὰ ἀνάμνηση ἢ ἕνας συμβολισμὸς τῆς θυσίας τοῦ Κυρίου. Πρόκειται γιὰ θυσία ἀληθινή. Στὴ Θεία Λειτουργία, ὑπογραμμίζει ὁ Ἱερὸς Χρυσόστομος, μᾶς προσφέρεται ἡ δυνατότητα νὰ ζήσουμε μυστηριακὰ τὸ γεγονὸς τοῦ σταυρικοῦ θανάτου τοῦ Χριστοῦ. Ἀλλὰ ὄχι μόνον αὐτό. Μυστηριακὰ συμμετέχουμε σὲ ὅλη τὴν ἐξέλιξη τῶν Θείων Παθῶν, ἀρχῆς γενομένης ἀπὸ τὸν Μυστικὸ Δεῖπνο. Γι΄ αὐτὸ καὶ ὁ ἱερέας συνεχίζει:
«Ἐκεῖνος, δηλαδὴ ὁ Μονογενὴς Υἱός, ὅταν ἦλθε κι ἔκαμε ὅλα ὅσα εἶχε οἰκονομήσει γιὰ μᾶς, τὴ νύχτα πὸὺ παραδινόταν, μᾶλλον δὲ ὁ ἴδιος παρέδιδε τὸν ἑαυτό Του γιὰ τὴ ζωὴ τοῦ κόσμου, πῆρε ψωμὶ στὰ ἅγια καὶ ἀμόλυντα καὶ ἀναμάρτητα χέρια Του, εὐχαρίστησε καὶ τὸ εὐλόγησε, τὸ ἅγιασε καὶ τὸ ἔκοψε, τὸ ἔδωσε στοὺς ἁγίους μαθητές Του καὶ ἀποστόλους καὶ εἶπε· Λάβετε, φάγετε· αὐτὸ εἶναι τὸ σῶμα μου, ποὺ κόβεται καὶ προσφέρεται γιὰ σᾶς, γιὰ τὴν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν.
Καὶ κατόπιν, ἀφοῦ κράτησε τό Ἅγιο Ποτήριο, εἶπε: Πιεῖτε ἀπὸ αὐτὸ ὅλοι· αὐτὸ εἶναι τὸ αἷμα μου, τὸ αἷμα τῆς Καινῆς Διαθήκης, ποὺ χύνεται γιὰ σᾶς καὶ γιὰ ὅλους, γιὰ τὴν ἄφεση τῶν ἁμαρτιῶν».
Σὲ τίποτε δὲν διαφέρει ἐκεῖνος ὁ Δεῖπνος ἀπὸ τοῦτο τὸ Μυστήριο. Καὶ τότε καὶ τώρα, ὁ Ἴδιος εἶναι ποὺ τὰ πραγματοποιεῖ καὶ ὁ Ὁποῖος δὲν εἶναι ἄνθρωπος ἀλλὰ ὁ ἴδιος ὁ Χριστός. Αὐτὸς τελεῖ τὴν μυστικὴ θυσία, ὄχι ὡς κάποιος ποὺ προσφέρει ἕνα σφάγιο ἀλλὰ ὡς Ἐκεῖνος ποὺ προσφέρει τὸν ἴδιο Του τὸν Ἑαυτό, ὥστε ὅλοι ἐμεῖς νὰ ἔχουμε «ζωὴν αἰώνιον». Ἐκεῖνος, ποὺ τὴν φοβερὴ ἐκείνη νύχτα, ἄφησε ἐντολὴ καὶ παρακαταθήκη, ὅσα συνέβησαν στὸν Μυστικὸ Δεῖπνο νὰ τὰ ἐπαναλαμβάνουμε κάθε φορὰ ποὺ ἐπιθυμοῦμε νὰ βρεθοῦμε μαζί Του (Λκ, 22:19). Ἐκείνη τὴ νύχτα τῆς Μεγάλης Πέμπτης καθιερώθηκε τὸ μυστήριο τῆς Θείας Εὐχαριστίας.
Ἀκριβῶς αὐτὸ θυμᾶται ὁ ἱερέας καὶ συνεχίζει λέγοντας: «Μὲ τὴν ἀνάμνηση λοιπὸν αὐτῆς τῆς σωτήριας ἐντολῆς καὶ ὅλων ὅσα ἔγιναν γιὰ μᾶς, ποὺ εἶναι ὁ σταυρός, ὁ τάφος, ἡ τριήμερη ἀνάσταση, ἡ ἀνάληψη στοὺς οὐρανούς, ἡ ἐνθρόνιση στὰ δεξιὰ τοῦ Πατέρα, ἡ δεύτερη καὶ ἔνδοξη πάλι παρουσία, προσφέρουμε τὰ δικά σου ἀπ᾿ τὰ δικά σου, τὰ σὰ ἐκ τῶν σῶν, σ᾿ ἐσένα Κύριε, σὲ κάθε καιρὸ καὶ γιὰ ὅλες τὶς εὐεργεσίες Σου».
Ὁ ἄνθρωπος πῆρε ὁλόκληρη τὴ Δημιουργία ἀπὸ τὰ χέρια τοῦ Θεοῦ ὡς δῶρο γεμᾶτο ἀπὸ θεῖες εὐλογίες. Πῶς νὰ ἐκφράσει τώρα τὴν εὐγνωμοσύνη του γιὰ ὅλες αὐτὲς τὶς δωρεές, γιὰ ὅλη αὐτὴ τὴν ἀγάπη; Τίποτε δικό του δὲν ἔχει. Μὴ ἔχοντας τί νὰ τοῦ ἀντιπροσφέρει, Τοῦ ἐπιστρέφει τὸν ἄρτον καὶ τὸν οἶνον, ἐλάχιστο μέρος ἀπὸ τὰ πλουσιοπάροχα δῶρα Του.
Τὰ λόγια πλέον δὲν ἐπαρκοῦν γιὰ νὰ ἐκφράσουν τὴν κατάνυξη τῆς ὥρας αὐτῆς. Καὶ καθὼς ὁ ἱερέας κινεῖ σταυροειδῶς τὸ ἅγιο δισκάριο καὶ τὸ ἅγιο ποτήριο, ὁ αὐχένας τοῦ κάθε πιστοῦ κλίνει, τὰ γόνατα κλίνουν καὶ μία δέηση εὐγνωμοσύνης πλημμυρίζει τὴν καρδιὰ καὶ τὰ στόματα ὅλων:
«Σὲ ὑμνοῦμεν, σὲ εὐλογοῦμεν, σοὶ εὐχαριστοῦμεν, Κύριε, καὶ δεόμεθά σου, ὁ Θεὸς ἡμῶν».
Φτάνει ἡ ὑπέρτατη στιγμὴ τοῦ μυστηρίου. Ὁ ἱερέας, χαμηλόφωνα, προσεύχεται: «Σοῦ προσφέρουμε ἀκόμα αὐτὴ τὴ λογικὴ καὶ ἀναίμακτη λατρεία καὶ σὲ παρακαλοῦμε καὶ δεόμαστε καὶ ἱκετεύουμε· στεῖλε τὸ Ἅγιο Πνεῦμα σου ἐπάνω σ᾿ ἐμᾶς καὶ ἐπάνω σ᾿ αὐτὰ ἐδῶ τὰ δῶρα. Καὶ κάμε αὐτὸν τὸν ἄρτο τίμιο σῶμα τοῦ Χριστοῦ σου». Καὶ ὁ λαὸς ἀπαντᾶ: «Ἀμήν».
«Κι αὐτὸν τὸν οἶνο, ποὺ εἶναι μέσα σὲ τοῦτο τὸ ποτήριο, τίμιο αἷμα τοῦ Χριστοῦ σου». Καὶ πάλι ὁ λαὸς ἀπαντᾶ: «Ἀμήν».
«Καὶ κάμε τούτη τὴν μεταβολὴ μὲ τὸ Ἅγιὸ Πνεῦμα σου». Καὶ τότε, ὅλος ὁ ναὸς ἀντηχεῖ ἀπὸ τὴν τριπλῆ εὐχὴ ὅλων τῶν πιστῶν: «Ἀμήν. Ἀμήν. Ἀμήν».
Μὲ τὴ δύναμυ τοῦ Ἁγίου Πνεύματος, τὰ ὑλικὰ δῶρα μεταβάλλονται σὲ γέφυρα μετάβασης ἀπὸ τὴ γῆ στὸν οὐρανό. Αὐτὴ ἡ κάθοδος τῆς Χάριτος εἶναι ἡ ἀπάντηση τοῦ Θεοῦ στὶς προσευχὲς καὶ τὶς ἱκεσίες μας. Εἶναι ἡ διαβεβαίωση πὼς μᾶς θεωρεῖ παιδιά Του. Εἶναι ὅμως καὶ ἡ εὐεργεσία μιᾶς νέας Πεντηκοστῆς, ἡ ὁποία, αὐτὴ τὴν ὥρα τῆς Θείας Λειτουργίας, μᾶς φωτίζει καὶ μᾶς μεταβάλλει σὲ ἔνθερμους καὶ θαρραλέους ὁδοιπόρους πρὸς τὴν αἰωνιότητα.
Ἀδελφοί μου,
Σήμερα, στὴν ἀποστολικὴ περικοπή, ὁ ἀπόστολος Παῦλος μᾶς διαβεβαιώνει πὼς τὸ Σῶμα καὶ τὸ Αἷμα ποὺ βρίσκονται αὐτὴ τὴ στιγμὴ στὴν Ἁγία Τράπεζα ἀνήκουν στὸν Μονογενῆ Υἱὸ καὶ Λόγο τοῦ Θεοῦ, τὸν Ὁποῖον κάλεσε ὁ Θεὸς νὰ καθίσει στὰ δεξιά Του. Σὲ Αὐτόν, ποὺ εἶναι φῶς προερχόμενο ἀπὸ τὸ αἰώνιο φῶς, Θεὸς ἀληθινὸς ἐκ Θεοῦ ἀληθινοῦ. Πῶς εἶναι, λοιπόν, δυνατόν, ἀναρωτιέται ὁ μεγάλος ἀπόστολος, νὰ μὴν παραδώσουμε ὁλόκληρη τὴν ὕπαρξή μας στὸν Χριστὸ καὶ νὰ μὴν προσηλωθοῦμε στὸ σχέδιο τῆς σωτηρίας μας, τὸ ὁποῖο στηρίζεται στὴ δική Του θυσία;
Ἂς μὴν μείνουμε ἀπαθεῖς καὶ ἀδιάφοροι μπροστὰ στὸ μεγάλο αὐτὸ γεγονὸς ποὺ συντελεῖται γιὰ χάρη μας. Ἂς μὴν προτιμήσουμε τὰ μάταια καὶ φευγαλέα τοῦ κόσμου τούτου εἰς βάρος τῶν αἰώνιων καὶ ἄφθαρτων ποὺ μᾶς χαρίζονται σὲ κάθε Θεία Λειτουργία. Ἡ προσδοκία τῆς Ἀναστάσεως, ἡ ὁποία διακατέχει τὴν ψυχή μας κατὰ τὴν περίοδο αὐτὴ τῆς Μεγάλης Τεσσαρακοστῆς ἂς παραμένει διαρκὴς καὶ ὁλόθερμη σὲ ὁλόκληρη τὴ ζωή μας.
Μὴν ἀμφιβάλλουμε: Κάθε φορὰ ποὺ κοινωνοῦμε Σῶμα καὶ Αἷμα Χριστοῦ γινόμαστε, ὄχι ἁπλῶς μάρτυρες ἀλλὰ συμμέτοχοι στὴν Ἀνάσταση τοῦ Κυρίου μας καὶ ἀποδέκτες μιᾶς ὑπερκόσμιας χαρᾶς. Μπροστὰ στὶς μικρὲς καὶ ἐφήμερες χαρὲς τοῦ κόσμου τούτου, ἂς προτιμήσουμε τὴν δική Του, τὴν αἰώνια χαρά, μὲ τὴ βεβαιότητα πὼς δὲν πρόκειται νὰ στερέψει ποτέ. Ἀμήν.
Μὲ ὅλη μου τὴν πατρικὴ ἀγάπη,
Ο ΜΗΤΡΟΠΟΛΙΤΗΣ ΣΑΣ
† Ο ΑΙΤΩΛΙΑΣ ΚΑΙ ΑΚΑΡΝΑΝΙΑΣ ΔΑΜΑΣΚΗΝΟΣ
